Achtergrond van De Judajaagster

Wij laten ons niet wegvagen (door Janneke Heimweg)

GRONINGEN De Synagoge in de Folkingestraat.              Foto: Omke Oudeman

‘Is dit de sjoel?’

‘Het is maar wat je synagoge noemt.’

‘Maar er zit een wasserij in! En ze laten de boel zo verpauperen? Dat nooit!’

Met die woorden begon de strijd van wijlen mevrouw Lenny Wolgen- Salomons (* Amsterdam 1942 – † Adorp 2010) voor het behoud van de Folkingestraat-synagoge in Groningen. Meteen was ik nieuwsgierig toen ik bovenstaande las, de passie spatte er vanaf. Ik voelde: hier moet ik meer van weten. Dat ik jaren later mijn eigen thriller in handen zou houden, gebaseerd op dit voorval, kon ik toen nog niet bedenken.

Wat was het toch leerzaam om in deze geschiedenis te duiken, te praten met mensen die dit alles hadden meegemaakt en konden navertellen hoe strijdlustig mevrouw Wolgen-Salomons was.

Samen met haar man liep zij op die bewuste dag in 1972 door de Folkingestraat toen zij de afschuwelijke waarheid over de staat van de voormalige synagoge hoorde.

De Davidster afgebeeld in het prachtige glas-in-loodraam boven de ingang was het enige wat deed herinneren aan de oorspronkelijke functie van het gebouw. Het hart van dit religieuze symbool was doorboord met een ventilatiepijp. Binnen was het interieur totaal gesloopt en vervangen voor wasmachines en kledingrekken.

Sloophamer in zicht

Maar over al dat treurigs gaat deze column niet. Waar het wel over gaat is hoe het één vrouw lukte de synagoge te redden van de ondergang. Met heel haar hart en ziel streed Wolgen-Salomons. Ze richtte de Stichting Folkingestraat Synagoge op, organiseerde manifestaties in de stad en kwam volop in de media.

Het was een hele klus om de verschillende betrokkenen te overtuigen. ‘Te duur,’ zei de gemeente. ‘Te pijnlijk,’ zeiden de overgebleven Joden. ‘Nutteloos, er zijn al genoeg monumenten,’ zei de wethouder voor onderwijs en cultuur.

Maar Wolgen-Salomons ging door, goddank deed ze dat. Ze vond het een schande hoe de Groningers omgingen met hun cultureel erfgoed. ‘Groningen heeft een ereschuld ten aanzien van zijn weggevoerde Joodse burgers,’ riep ze tegen iedereen die het maar horen wilde.

Natuurlijk kreeg mevrouw Wolgen-Salomons in mijn thriller De Judajaagster een andere naam. En heb ik haar alleen opgevoerd als historische heldin, want als personage zou ze erge dingen moeten doen (het is tenslotte een thriller). Maar ik wilde haar absoluut niet in diskrediet brengen en daarmee de nabestaanden in verlegenheid, ook al betekende dat dat ik het hele verhaal moest omgooien.

Moment van de waarheid

Op 13 december 1976 was de historische gemeenteraadsstemming over het behoud van de synagoge. De peilingen waren overduidelijk, de strijd van Wolgen-Salomons leek voor niets geweest.

Tromgeroffel zou hier op zijn plaats zijn om de spanning van de uitslag op te voeren. Twintig raadsleden stemden voor het behoud van het gebouw en negentien tegen.

Hoe wonderlijk. Niet alleen omdat er slechts één stem verschil was, maar ook omdat het Wolgen-Salomons ondanks alles toch gelukt was. Door al die mensen die niks in haar plan zagen toch te overtuigen van het nut weer nieuw leven in de synagoge te blazen.

Eeuwige dank

En zo geschiedde. Een forse renovatie was nodig en op 29 november 1981 werd het gebouw weer geopend voor publiek. De ene helft bruikbaar voor de gelovigen, de andere helft – gescheiden van de eerste door een stijlvol smeedijzeren hekwerk – bruikbaar voor relevante exposities of andere culturele activiteiten. En zo is het nu nog.

Bronnen:

  • 100 jaar Folkingestraat-synagoge door Stefan van der Poel

  • Joods leven in Groningen door Wout van Bekkum en Stefan van der Poel

Dit artikel is eerder gepubliceerd op http://ifthenisnow.eu/nl/artikelen/wij-laten-ons-niet-wegvagen (met meer foto’s)